Martin Woestenburg in Italie Le Marche Ca'PalazzoWijnen van de Marche: goede onbekenden
(door Martin Woestenberg)

Goede bekenden zijn mensen die we vaak en graag zien. De wijnen van de Marche in de regio rond Ca'Palazzo zouden we kunnen omschrijven als goede onbekenden. We proeven de wijnen niet zo vaak, maar als we het doen dan is het telkens een plezierige ontdekkingstocht. De eerste dag van het bezoek van Ben van Beurten aan Ca'Palazzo stond in het teken van de wijnen. De drie wijnhuizen die we bezochten, lieten mooi zien hoe de wijnmakers van de Marche vasthouden aan traditie maar ook met traditionele druiven het experiment niet schuwen.

Oudste druivensoorten

Direct van het vliegveld in Ancona bezochten we allereerst Poderi Matioli, vlakbij Serra de Conti, een relatief nieuw wijnhuis dat huist in een gloednieuw en zeer modern gebouw met in de kelder roestvrijstalen vaten in strak gelid. De Matioli's bleken nog maar enkele jaren bezig met de productie van Verdicchio dei Castelli di Jesi; het strakke wijnhuis stond er nog maar twee jaar. Hier ontmoetten we Carlo Cleri van Slow Food Pesaro-Urbino, blogger over producten uit de regio en beoordelaar van onder meer wijnen voor de Slow Food-wijngids Slow Wine, en zijn vriendin Raffaella Vanni.
Ondanks de moderniteit die blinkt, bleek traditie troef bij de Matioli's, vertelt Giordano Matioli. Ze gebruikten de nieuwste vinificatie- en wijnbouwmethoden met een van de oudste druivensoorten, de Verdicchio die al sinds de veertiende eeuw in dit gebied wordt verbouwd. Logisch ook, want het wijnhuis staat in het midden van het beste gebied voor de Verdicchio-druif, het gebied van Denominazione di Origine Controllata (DOC) van Verdicchio dei Castelli di Jesi. 'Argilo' noemen de Italianen de witgrijze, kalkhoudende klei waarop de wijnranken staan, vertelde Carlo, en die geeft de Verdicchio zijn mineralige sprankel.

Ben van Beurten in Italie Ca'Palazzo wijnand LuttikholtEnkel Verdicchio

De traditie van Verdicchio bevat ook het bijzondere verhaal over de kleine wijnboeren die zorgden dat dit typische druivenras nu voor kwaliteit staat. Verdicchio was altijd al een makkelijk groeiende en goed producerend druivenras, en het was makkelijk om hiermee in te zetten op massaproductie. Dat gebeurde ook vanaf de jaren zestig – de gloriejaren van de intensivering van de landbouw. Zo werd de Verdicchio een zeer populaire en massaal geproduceerde wijn. In de jaren tachtig gooide een aantal kleine wijnboeren het roer om. Zij gingen de wijnplanten sterk snoeien om de productie te verminderen, en zo de kwaliteit van de overgebleven druiven te verbeteren. Dat werd later door andere boeren overgenomen. Nu zijn Marchianen weer trots op 'hun' Verdicchio – volgens Carlo een van de mooiste witte wijnen van de wereld.

De Matioli's borduren voort op deze jonge traditie; zo produceert het wijnhuis op slechts 5 hectare zo'n 16.000 flessen met enkel Verdicchio. Eigenaar Giordano leidde ons rond. Bij de proeverij schoof de jonge oenoloog Giacomo aan; hij begeleidde naast de vinificatie bij het grote huis Umani Ronchi  in Osimo ook de wijnmakerij in het kleine familiebedrijf. De Ylice, de jonge Verdicchio van Poderi Matioli, kwam bij Ben en de anderen binnen als een frisse douche met een licht appeltje, de mineralen, wat zuren en de bekende ronde afdronk die de Verdicchio typeert. Het is de eerste wijn die we proefden, maar het zou een toetssteen blijken voor alle wijnen in het hele weekend. Dat de Verdicchio heel goed kan rijpen, bleek uit de Lauro, een veel complexere en rondere variant van de Ylice. Toch bleef die laatste de favoriet.

'Mangare e' un atto agricolo'

Heel anders was het op de Aziende Guerrieri  in Piagge. 'Mangare e' un atto agricolo', staat daar pontificaal als motto op het gebouw – 'eten is een daad van de landbouw'. De familie Guerrieri boert al vijf generaties, sinds het begin van de negentiende eeuw (Dali 1800), op het land waar ze nu wijn, graan, olijfolie en honing produceren. In de oude boerenhoeve, waar vroeger de familie op de eerste verdieping boven de dieren woonde, zit nu een klein winkeltje. Daar dronken we de witte Bianchello del Metauro DOC, een nogal onbekende druivensoort die veel wordt verbouwd in het noorden van de Marche, typisch voor de regio rondom Ca'Pallazo. Het was een meer bloemig smakende wijn, lekker fris en citrusachtig, maar zonder de mineralen van de Verdicchio.
Bij Guerrieri kwamen we de eerste rode wijnen tegen uit de regio, een Colli Pesaresi DOC van de Sangiovese-druif. Die druif kent welhaast iedereen van de Toscaanse wijnen, waar hij een zoetige, smerende rondheid van kersen heeft. In de Marche smaakte de Sangiovese heel anders. Heeft met de grond te maken, legde Carlo uit, die toch wat meer mineralen in zich heeft. Vooral de Riserva van Guerrieri blonk uit als een rijpe wijn met slechts een hint van kersen en vooral een ronde kruidigheid die fris overkomt.
Lekker gek
De agrarische traditie dei Guerrieri hoog houdt, bleek ook buiten, vlakbij de winkel. Daar waren 27 rijen wijnplanten van 27 verschillende wijnrassen en -variëteiten aangeplant, van Merlot en Sangiovese tot Bianchello en Montepulciano. Van al die rijen werd zo nu en dan wijn geproduceerd. Als de wijn daarvan goed was, werd er ergens op het 200 hectare grote areaal van de Aziende planten aangeplant. Zo hield Guerrieri een ware genenbank in leven, en zorgde ze daarmee dat de melanges van druivensoorten in de wijnen zo goed mogelijk zijn.

Terra Cruda

Dezelfde druivensoorten kwamen we tegen bij Terracruda in Frate Rossa, maar dit wijnbedrijf leek in geen enkel opzicht op Poderi Matioli of Azienda Guerrieri. Ze zijn lekker gek, was de conclusie van Ben en de andere Nederlanders na een zeer uitgebreide rondleiding door de pater familias Zeno Avenanti en een nog uitgebreidere proeverij. Gek in de goede zin van het woord, natuurlijk. Terracruda produceert bijvoorbeeld een extreem uitgebreid assortiment van wel achttien verschillende soorten wijn in de categorieën wit, rood, rosé, spumante en zoet.

Vijfde pluk

Vooral voor de witte wijn halen de wijnmakers van Terracruda ingewikkelde kunsten uit de kast, vertelde Zeno. Voor de Bianchello bijvoorbeeld zijn nieuwe druivenranken aangeplant, die vijf tot zeven trossen krijgen. Deze ranken worden wekelijks geplukt, en van elke pluk wordt wijn gemaakt in een grote, roestvrijstalen tank. Na de vijfde pluk begint de vinificatie. Wijzend op borsthoogte legde Zeno uit dat op die hoogte in de tanks de beste wijn zit. Die wijn halen ze uit de tanks van de eerste vier pluksessies om te mengen met de vijfde en beste pluk. Daar maken ze vervolgens hun witte wijn mee.
Nog zo'n speciale is de witte wijn Incrocio Bruni 54, waarvan de naam verwijst naar de nieuwe druivensoort Bruni 54 die professor Bruno Bruni voor het ministerie van landbouw in de Marche in 1936 wist te verkrijgen via de kruising van Verdicchio met Sauvignon Blanc. Terracruda verbouwt 1 hectare van deze wijnranken. Het resultaat is een citrusfrisse, kruidige wijn met een zweem van acacia in de geur, en een ronde smaak die lekker lang in de mond blijft hangen.

Terra Cruda tegels Wijn voor dames

Terracruda was ook een van de producenten van wat je wel de 'wijn voor dames' kunt noemen, de Visciolata, tipisch voor de Marche. Het is wijn van bijvoorbeeld de Sangiovese-druif vermengd met het sap van Cantiano-kersen. Carlo schreef in zijn blog dat deze kersenwijn zijn oorsprong kent in Cantiano en wordt gemaakt door wijnmakers in de regio Cantiano-Acqualagna-Cagli, dus rondom Ca'Palazzo. Het verhaal gaat dat dit werd gedaan om het voor de dames aantrekkelijk te maken rode wijn te drinken, maar ook een oude techniek overgenomen van de Oude Grieken om "minderere" wijn beter te kunnen bewaren. De vroeg in de zomer geplukte kersen rijpen in glazen potten met suiker, en worden in oktober toegevoegd aan de gistende wijnmost. Na een jaar is de kersenwijn op dronk. Een vreemde gewaarwording, vond Ben na een paar keer proeven. Qua geur overweldigen de kersen, maar eenmaal in de mond krijg je direct een reactie op de tannine van de wijn, stelde hij blij verrast.
Zo gaven drie totaal verschillende wijnhuizen in de buurt van Ca'Palazzo een mooi overzichtje van de manier waarop men in de Marche met wijn omgaat. De moderne draai die de Matioli's geven aan de traditionele Verdicchio, de uitgekiende manier waarop de familie Guerrieri met een levende genenbank telkens nieuwe wijnen maakt, en de 'lekker gekke' experimenten van Terracruda. Daarmee was de eerste dag van het bezoek van Ben van Beurten aan Ca'Palazzo een mooie introductie in de wijntraditie van de Marche, en meer speciaal van de regio rondom Ca'Palazzo. We zouden de wijnen van de drie wijnhuizen nog regelmatig tegenkomen in restaurants en op proeverijen. Maar – daar was iedereen het over eens – de eerste paar slokken van Ylice hadden een onuitwisbare indruk gemaakt.


Ben van Buerten Carlo Cleri Viktor Luttikholt Kurt-Jan Meijer in Italie Ca'Palazzo
Ca'Palazzo heeft 8 appartementen van 2-6 personen en ligt in een beschermd heuvellandschap midden tussen de graanvelden, de zonnebloemvelden en de ongerepte natuur in de meest noordelijke deel van le Marche, Pesaro/Urbino. De ligging op ongeveer 420 meter geeft een spectaculair uitzicht over... Lees meer >>>
Tips 2018
Pasen: Slow Food Weekend
Mei&juni  Fietsen-in-italie.nl, Eric vd Bogaard
15 mei Feste dei Ceri Gubio
26/27 mei Cantine Aperte
Kindervakanties: Koken met en door kinderen.
Truffeltijd: jan, feb, jul, aug, okt, nov dec